დამოუკიდებელი ტრანზაქციები

by
კომენტარები არ არის

ტრანზაქციების ქვეშ ვგულისხმობ მონაცმებთა ბაზის ტრანზაქციებს, რომლებიც სხვადასხვა ოპერაციებს აერთიანებენ და ACID თვისებების დაცვით ბაზაში არსებული მონაცემების კორექტულობას უზრუნველყოფენ. ასეთი ტრანზაქციების მხარდაჭერა დღეს მგონი ყველა გავრცელებულ რელაციურ მონაცემთა ბაზას აქვს.

როდესაც ისეთი ოპერაციების ჩატარება გვინდა ბაზის მონაცემებზე, ან მრავალი ფუნქციის და პროცედურის გამოძახება, რომლებიც ერთმანეთზეა დამოკიდებული და თუ ერთგან მაინც რაიმე შეცდომა მოხდა, ყველაფერი უკან უნდა დაბრუნდეს, ყველა insert, update და delete უნდა გაუქმდეს, ასეთ შემთხვევაში ამ ყველაფერს ერთ ტრანზაქციაში მოვაქცევთ. მუშაობის დასრულების ბოლოს კი, იმის მიხედვით ყველაფერი წარმატებით შესრულდა თუ არა, ტრანზაქციას დავა-commit-ებთ, ან rollback ბრძანებით გავაუქმებთ. ამისთვის საჭიროა, რომ მთელი პროცესის განმავლობაში შეცდომის ჰენდლინგი სწორად გავაკეთოთ, მოვიფიქროთ სად დავიჭიროთ და დავამუშაოთ ხოლმე exception და სად გავუშვათ სულ გარეთ, მანამ სანამ სულ გარე ფუნქციაში არ გავა.

ანუ განვსაზღვროთ როდის უნდა დასრულდეს პროცესი  წარმატებით და როდის უნდა შეჩერდეს. შესაბამისად, ამ კონკრეტული პირობების შემთხვევაში ან სამუდამოდ შევინახავთ ცვლილებებს, ან გავაუქმებთ.

საქმე იმაშია, რომ ზოგჯერ გვჭირდება პროცესის შიგნით ზოგიერთი ნაწილი უპირობოდ დავაკომიტოთ, იმის მიუხედავად ტრანზაქცია წარმატებით დასრულდა თუ არა. მაგალითად, თუ გზადაგზა სხვადასხვა ფუნქციაში მომხდარ შეცდომებს ცხრილში ვინახავთ, გვინდა რომ ისინი ყველა შემთხვევაში შენახული იყოს. მაგრამ როდესაც მათ შესანახად კომიტს გავუშვებთ, ის იმ ტრანზაქციის ფარგლებში შესრულებულ ყველა ოპერაციას დააკომიტებს, ამიტომ სხვა გზა უნდა ვიპოვოთ.

თუ ასეთი სახის ამოცანა ორაკლში უნდა გადავჭრათ, მაშინ შეგვიძლია ზოგიერთი ტრანზაქცია მთავარი ტრანზაქციიდან დამოუკიდებლად გავუშვათ. ამისათვის ჩვენი ქვეპროგრამის declaration სექციაში (სადაც სხვადასხვა ცვლადების ან ქვეპროგრამების აღწერა ხდება), უნდა ჩავუწეროთ pragma autonomous_transaction;

pragma კომპილატორის დირექტივაა. მისი საშუალებით შეგვიძლია კომპილატორს ინფორმაცია მივაწოდოთ და ამით ქვეპროგრამის მუშაობის გზა შევცვალოთ. ორაკლში ასეთი კიდევ სამი სახის ინსტრუქცია არსებობს exception_init, restrict_references, serially_reusable, თუმცა მათ ახლა არ ჩავუღრმავდები.

მაგალითად, თუ ჩვენს log_error პროცედურაში (რომელიც ზევით არსებულ პროცესის ნაწილია და გზადაგზა შეცდომებს ინახავს ცხრილში) ჩავამატებთ autonomous_transaction პრაგმას, მასში გამოძახებული commit და rollback ბრძანებებს არ ექნება გავლენა მთავარ ტრანზაქციაზე და მხოლოდ ქვეპროგრამის ცვლილებებს შეინახავს. ცხადია, ეს დამოუკიდებლობა ვრცელდება მთავარ ტრანზაქციასთან დაკავშირებულ რესურსებსა და lock-ებზეც.

pragma autonomous_transaction-ით შეგვიძლია ანალოგიური შესაძლებლობა მივცეთ ორაკლის ტრიგერს, რომელშიც ჩვეულებრივ არ შეიძლება დაკომიტება, რადგან ის აღმძვრელ ოპერაციაზეა დამოკიდებული (ანუ რის გამოც მოხდა ტრიგერის გამოძახება). შესაბამისად, თუ ეს უკანასკნელი დაკომიტდა, ჩვეულებრივი ტრიგერიც დაკომიტდება და ასევე როლბექის შემთხვევაში.

დამოუკიდებელ ტრიგერში ამის გარდა შესაძლებელი გახდება DDL ბრძანებების შესულება (ცხრილის შექმნა, ცვლილება, ა.შ.).

MS SQL მონაცემთა ბაზაში, როგორც ჩანს, არ არსებობს ასეთი დამოუკიდებელი ტრანზაქციების ანალოგი (ყოველ შემთხვევაში ძველ ვერსიებში არ ჰქონდათ მისი მხარდაჭერა), მაგრამ არსებობს შემოვლითი გზები, რითიც ასეთი მიზნის მიღწევა შეიძლება.

MySQL-საც არ აქვს დამოუკიდებელი ტრანზაქციების ცნება, თუმცა აქ საქმე ცოტა სხვაგვარადაა. ზევით ნახსენებ ბაზებისგან განსხვავებით MySQL-ში საერთოდ ტრანზაქციების არსებობა მის storage engine-ებზეა დამოკიდებული. ასე რომ, თუ ვთქვათ შეცდომების ლოგირება გვინდა რომელიმე ცხრილში, შეგვიძლია იმ ცხრილისთვის MyISAM ძრავი გამოვიყენოთ რომელსაც არ აქვს ტრანზაქციების მხარდაჭერა, და როლბექის დროს ამ ცხრილში არსებულ ჩანაწერებს არაფერი მოუვა.

უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობის პოვნის ამოცანა

by
6 კომენტარი

წინა პოსტში მაგისტრატურის გამოცდა ვახსენე და დღეს მისთვის მოსამზადებლად მეორე ალგორითმს გავიხსენებ. ფსევდო კოდები და მაგალითები ისევ ”Introduction to Algorithms” წიგნიდან ავიღე :)

”უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობის” (Longest Common Subsequence) პოვნა დინამიური პროგრამირების კიდევ ერთი კლასიკური ამოცანაა. ვთქვათ მოცემულია მიმდევრობები:

X = (A, B, C, B, D, A, B)
Y = (B, D, C, A, B, A)

ამ შემთხვევაში მათი ერთ-ერთი უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობაა მიმდევრობა (B, C, B, A)

ცოტა უკეთ განვსაზღვროთ, თუ რა არის ქვემიმდევრობა:
ვთქვათ მოცემულია მიმდევრობა X = (x1, x2, … , xm).
Z = (z1, z2, …. , zk) არის მისი ქვევმიმდევრობა, თუ არსებობს (i1,i2..,ik) X-ის ინდექსების ისეთი მკაცრად ზრდადი მიმდევრობა, რომ ყველა j=1,2,… k მნიშვნელობისთვის სრულდებოდეს ტოლობა xij = zj.

არც ამ ამოცანის ამოსახსნელად გამოგვადგება ყველა ვარიანტის სრული გადარჩევა, რადგან ექსპონენციალურ დროს მოითხოვს და დიდი მიმდევრობებისთვის პრაქტიკულად ვერ მივიღებთ პასუხს.
თუ დავაკვირდებით მიმდევრობებს, გამოჩნდება, რომ დიდი ამოცანა შეგვიძლია დავყოთ ქვეამოცანებად, სადაც ქვეამოცანა შეესაბამება მოცემული მიმდევრობების პრეფიქსთა წყვილებისთვის უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობის პოვნას.

ინტუიციურია, მაგრამ მაინც განვსაზღვროთ მიმდევრობის ”პრეფიქსის” ცნება. თუ მოცემული გვაქვს მიმდევრობა X = (x1, x2, … , xm), მისი i-ური პრეფიქსი იქნება X-ის პირველი i ცალი ელემენტისგან შემდგარი მიმდევრობა, ანუ Xi = (x1, x2, … , xi). რა თქმა უნდა i<=m; მაგალითად X4 = (A,B,C,B). X0 ცარიელი მიმდევრობაა.

სანამ ამოცანის ამოხსნაზე გადავალთ ერთი პატარა თეორემა უნდა დავამტკიცოთ.
თეორემა:
მოცემულია X = (x1, x2, … , xm) და Y = (y1, y2, … , yn) მიმდევრობები. ხოლო Z = (z1, z2, … , zk) არის ამ მიმდევრობების უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა.
1. თუ xm = yn, მაშინ zk = xm = yn და Zk-1 არის Xm-1 და Yn-1 პრეფიქსების უსქ (უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა).
2. თუ xm !=yn, მაშინ zk != xm-დან გამომდინარეობს, რომ Z არის Xm-1 და Yn პრეფიქსების უსქ.
3. თუ xm !=yn მაშინ, zk != yn-დან გამომდინარეობს, რომ Z არის Xm და Yn-1 პრეფიქსების უსქ.

დამტკიცება საკმაოდ მარტივია.
1. დავუშვათ საწინააღმდეგო და ვთქვათ, რომ zk != xm. რადგან xm = yn, Z-ს შეგვიძლია მივამატოთ xm ელემენტიც. ამ შემთხვევაში კი გამოვა რომ უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა Z-ზე გრძელია და წინააღმდეგობას მივიღებთ. მოკლედ რომ ვთქვათ, თუ მოცემული მიმდევრობების ბოლო ელემენტები ერთნაირია, ის ელემენტი აუცილებლად იქნება უსქ-ის ბოლო ელემენტი.

დებულების მეორე ნაწილიც იგივე პრინციპით დავამტკიცოთ. ვთქვათ Zk-1 არ არის Xm-1 და Yn-1 პრეფიქსების უსქ. მაშინ იარსებებს რაიმე უსქ W, რომლის სიგრძეც k-1-ზე მეტია. მას რომ მივამატებთ xm = yn ელემენტს, ის k-ს გადააჭარბებს. ეს წინააღმდეგობაა.

2. რომ არსებობდეს Xm-1 და Y-ის უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა – W, რომლის ელემენტების რაოდენობა k-ზე მეტია, ის აგრეთვე იქნებოდა X-ის და Y-ის უსქ და თან Z-ს გადააჭარბებდა სიგრძეში. მოცემულობის მიხედვით კი Z არის X-ის და Y-ის უსქ.

3. მეორე პუნქტის ანალოგიურად მტკიცდება.

ამ თეორემიდან კარგად ჩანს რომ ორი მიმდევრობის უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა თავის თავში შეიცავს ამ მიმდევრობების პრეფიქსების უდიდეს საერთო ქვემიმდევრობას და მის საპოვნელად რეკურენტული ფორმულა შეგვიძლია შევადგინოთ.

თუმცა ცხადია, რომ პირდაპირი რეკურსია სრულ გადარჩევას გააკეთებს, რადგან მისი განშტოებები ძალიან ხშირად ერთსა და იმავე ქვეამოცანას ამოხსნიან. ამიტომ, როდესაც დავადგენთ უდიდეს ქვემიმდევრობის სიგრძეს თითოეული პრეფიქსისთვის, დავიმახსოვროთ ის და მეორედ აღარ მოვძებნოთ იგივე პრეფიქსის უსქ.

კონკრეტულად, შემოვიღოთ რიცხვითი ტიპის ორგანზომილებიანი მასივი c და მის [i][j] უჯრაში შევინახოთ Xi და Yj პრეფიქსების უსქ-ის სიგრძე.

როცა i ან j ნოლის ტოლია მაშინ c[i][j]-ის მნიშვნელობა ნოლის ტოლი იქნება რადგან საერთო ქვემიმდევრობაც ცარიელი გამოვა პრეფიქსის მსგავსად.

როცა i, j >0 და xi = yj, ეს ნიშნავს რომ Xi და Yi მიმდევრობების უსქ-ის სიგრძე ერთით მეტია ვიდრე Xi-1 და Yi-1 მიმდევრობების უსქ-ის სიგრძე, რადგან ერთი კიდევ ერთი საერთო ელემენტი დაემატა.

როცა i,j>0 და xi != yj, ეს ნიშნავს რომ უსქ-ის სიგრძე იგივეა რაც Xi-1 და Yj პრეფიქსების ან Xi და Yj-1 პრეფიქსების უსქ-ს ჰქონდა. ამიტომ ამ ორიდამ მაქსიმალური სიგრძისა ავირჩიოთ და მისი მნიშვნელობით შევავსოთ c[i][j] უჯრა.

საბოლოოდ ასეთი რეკურენტული ფორმულა მივიღეთ:

თუმცა საბოლოო პასუხი არა მხოლოდ უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობის სიგრძეა, არამედ თვითონ ქვემიმდევრობა. ამიტომ შემოვიღოთ c-ის ზომის კიდევ ერთი დამატებითი ორგანზომილებიანი მასივი b, რომლის [i][j] უჯრაში შევინახავთ ხოლმე თუ რომელი მეთოდით შევავსეთ c[i][j].

ფსევდო კოდი ასე გამოიყურება:

კოდში კარგად ჩანს რომ ორი ჩადგმული ციკლი მუშაობს. მათგან ერთი m, ხოლო მეორე n ცალ იტერაციას აკეთებს. თითო უჯრის მნიშვნელობის გამოთვლა O(1) დროში ხდება. ანუ ალგორითმი O(mn) დროში მუშაობს, სადაც m და n მოცემული მიმდევრობების სიგრძეებია.

ვნახოთ როგორ შეავსებს ეს ფუნქცია მასივებს ჩვენს მაგალითზე დაყრდნობით:

მხოლოდ ისღა დაგვრჩენია რომ ამ მონაცემებიდან უდიდესი საერთო ქვემიმდევრობა აღვადგინოთ. ამისთვის პატარა რეკურსიული ფუნქცია გამოვიყენოთ.

ეს ფუნქცია O(m + n) დროში მუშაობს, რადგან ის ყოველ ჯერზე მინიმუმ ან i-ის ამცირებს ერთით, ან j-ის, ან საერთოდ ორივეს ერთად.

შევაფასოთ გამოყენებული მეხსიერებაც. ამ ალგორითმში ორი ცალი m x n ზომის მასივი გვაქვს, ამიტომ O(mn) მეხსიერებას ვიყენებთ. შეიძლება b მასივი საერთოდ გამოვტოვოთ, თუმცა მეხსიერების O(mn) შეფასება არ შეიცვლება.
საქმე იმაშია, რომ c[i][j] უჯრის მეზობელ c[i-1][j-i], c[i][j-1], c[i-1][j] უჯრებს თუ დავათვალიერებთ, მარტივად მივხვდებით რომელ მათგანზე დაყრნობით მივიღეთ c[i][j] მნიშვნელობა და აღარ დაგვჭირდება ამის b მასივში შენახვა.

მატრიცათა მიმდევრობის გადამრავლების ამოცანა

by
9 კომენტარი

გადავწყვიტე წელს უნივერსიტეტში დავბრუნდე მაგისტრანტის სახით, მაგრამ ამისთვის ჯერ გამოცდა უნდა ჩავაბარო რამდენიმე დღეში. საკითხების სიაში დინამიური პროგრამირების კლასიკური ამოცანებიც შედის, რომელთაგან ერთ-ერთი ”მატრიცათა მიმდევრობის გადამრავლების” ამოცანაა (Matrix chain multiplication). ამ პოსტში მისი ამოხსნის შესახებ დავწერ. მაგალითები და ფსევდო კოდები Introduction to Algorithms წიგნიდან ავიღე.

სანამ ამოცანის დასმაზე გადავალ, მოკლედ გავიხსენოთ მატრიცების გადამრავლება. ეს არის ბინარული ოპერაცია, როდესაც ორ მატრიცაზე ოპერაციების ჩატარებით ვიღებთ ახალ, მესამე მატრიცას.

აქ ვხედავთ, რომ გამრავლებისთვის აუცილებელია პირველი მატრიცის სვეტების რაოდენობა მეორე მატრიცის სტრიქონების რაოდენობას ემთხვეოდეს. შესაბამისად, თუ პირველი მატრიცის განზომილებებია p და q, ხოლო მეორე მატრიცის – q და r, მათი გადამრავლებისთვის pqr ცალი წრფივი გამრავლების ოპერაცია დაგვჭირდება.

მატრიცების გამრავლების ოპერაცია ასოციაციურია, ანუ (AB)C = A(BC), მაგრამ არა კომუტატური – AB ნამრავლის შედეგი შეიძლება არ იყოს BA ნამრავლის შედეგად მიღებული მატრიცის ტოლი.

ვთქვათ მოცემულია A1,A2,A3 მატრიცების მიმდევრობა, სადაც A1 მატრიცის განზომილებებია 10 x 100, A2 – 100 x 5,   A3 – 5 x 50. იმის მიხედვით, თუ რა თანმიმდევრობით გავამრავლებთ მატრიცებს, სხვადასხვა რაოდენობის ოპერაცია დაგვჭირდება, თუმცა ასოციაციურობის გამო საბოლოო შედეგი ყოველთვის ერთი და იგივე მატრიცა იქნება. მაგალითად:


Continue reading →

ბიტური ოპერაციები ორაკლში

by
4 კომენტარი

დღეს ზედმეტი მოვინდომე და ბაზაში მონაცემების ბიტმასკების სახით შენახვა გადავწყვიტე, რომელიც მერე ისევ თვითონ ბაზას უნდა დაემუშავებინა. შემდეგ ვნახე, რომ ორაკლში არ არის რეალიზებული ბიტური ოპერაციები და არის მხოლოდ ერთი – bitand() ფუნქცია, რომელიც ბიტურ “and”-ს აკეთებს რიცხვებზე.
“or” და “xor”-ის მიღებაც ამ ფუნქციის გამოყენებით მარტივად შეიძლება. მაგალითად a და b რიცხვებზე “or” ოპერაცია გამოვა

a + b - bitand(a,b)

ხოლო “xor”-ს მივიღებთ თუ კიდევ ერთხელ გამოვაკლებთ:

a + b - bitand(a,b) - bitand(a,b)

არც ბიტური წაძვრები (shift >>) აქვს, მაგრამ მაგის ჩანაცვლება 2-ზე გამრავლებით და გაყოფით შეიძლება (ეგ ალბათ ჯობია big endian და little endian ვარიანტებზე წინასწარ შემოწმდეს ხოლმე, რომ მეორე მხარეს არ წაძრას ვიდრე ველოდებით).

MySQL-ში არ დამჭირვებია, მაგრამ ეხლა შევხედე და ჰქონია პირდაპირ &, |, ~, ^, <<, >> და თან bit_count() ფუნქციაც, რომელიც ჩართულ ბიტების რაოდენობას აბრუნებს. მათი გამოყენება პირდაპირ sql ქვერებშიც შეიძლება.

ბოლოს დამაინტერესა და სხვა ბაზებსაც გადავწვდი. PostgreSQL-ში უკანასკნელის მსგავსად ყველა არის რეალიზებული, MS SQL-ში კი მხოლოდ and, or და xor არიან.

პრინციპში დიდი გამოყენება ალბათ არ აქვთ, მაგრამ ზოგ შემთხვევაში ძალიან მოსახერხებელი გამოდის. მაგალითად, თუ ობიექტთან დაკავშირებული სტატიკური (თუნდაც არასტატიკური) პატარა სიმრავლის შენახვაა საჭირო, ანუ ამ ობიექტისთვის სიმრავლეში რომელი ელემენტებია ”ჩართული” და რომელი არა.

ფაილური სისტემის შეზღუდვები

by
3 კომენტარი

ერთ-ერთი საიტის კოდში შემხვდა hack ლინუქსისთვის, რომელიც ფაილური სისტემის შეზღუდვის გათვალისწინების გამო იყო ჩამატებული. მივხვდი, აქამდე არასდროს მიფიქრია ასეთ წინააღმდეგობებზე და გადავწყვიტე ფაილური სისტემების აღწერისთვის მიმეძღვნა პოსტი, თუმცა იმდენნი არიან, ამ ერთი ჰეკით შემოვიფარგლები.

(ვიკიპედიაზე არის ქართული სტატიის ნაწილი მათ შესახებ, აქ კი სისტემების შედარების ცხრილებია)

კოდის ფრაგმენტი, რაც ზევით ვახსენე, საიტზე სურათების ატვირთვას ეხებოდა. როგორც ჩანს ლინუქსის ფაილურ სისტემებს (ext2/ext3) შეზღუდვა აქვთ, რომ ერთ საქაღალდეში 32000-ზე მეტი ქვე საქაღალდის შენახვა არ შეიძლება. ანუ თუ მაგალითად, მომხმარებლის ფოტოების შესანახად ერთი საქაღალდე გაქვთ გამოყოფილი და იქ თითოეული იუზერისთვის ქვესაქაღალდეს ქმნით, 32000-ზე მეტი იუზერის შექმნის შემთხვევაში ამ საქაღალდეებს ვეღარ შექმნის.

ერთი გამოსავალი ისაა, რომ ფაილური სისტემა შეცვალოთ (როგორც წერენ, ReiserFS-ს ასეთი შეზღუდვა არ აქვს და ასობით ათასს ფაილსსაც მარტივად უმკლავდება), მაგრამ თუ სხვა მხრივ ხელს არ გიშლით, ჩემი აზრით უკეთესია უბრალოდ სხვანაირად დაანაწილოთ ფაილები და ისე შეინახოთ.

მაგალითად, შეიძლება root ფოლდერში შეინახოთ საქალდეები სახელად 10000, 20000, 30000, ხოლო თითოეულში მაქსიმამუმ 10000 ცალი საქაღალდე რომელიც შესაბამისად არის გადანომრილი (1,2,3,.. ). როდესაც საჭირო იქნება იმის დადგენა თუ რომელ გარე საქაღალდეში უნდა მოიძებნოს თქვენი ფოლდერი, მისი სახელის 10000-ზე მთელი გაყოფით და შემდეგ ისევ 10000-ზე გამრავლებით გარე ფოლდერის სახელს მიიღებთ.

შეზღუდვები რომც არ იყოს, ზოგი ფაილური სისტემა არ არის ოპტიმიზირებული რომ ბევრ ფაილიან ფოლდერში სწრაფად ჩაამატოს, ამოშალოს ან წაიკითხოს ფაილები. მაგალითად ლინუქსის ext2 და ext3 დირექტორიების და ფაილების იერარქიას ბმული სიების სახით ინახავდნენ და შესაბამისად იქ ძებნას O(n) დრო სჭირდებოდა. ზოგ შემთხვევაში პრობლემა არაა, მაგრამ როცა, თუნდაც, კეშის მსგავსი სტრუქტურები იყო შესანახი, ძალიან ანელებდა ეს ყველაფერს. შემდეგ დაამატეს მარტივი ხის სტრუქტურა  - HTree, რომელიც ext3-ში შეიძლება ”ჩაირთოს”, ext4-ს კი default-ად აქვს უკვე. სხვა ფაილური სისტემებიდან ბევრი B-tree-ის მონაცემთა სტრუქტურას იყენებს სწრაფი მუშაობისთვის. ამაზე ალბათ მოგვიანებით დავწერ.

იქით მივდიოდი, რომ უკეთესი წარმადობისთვის ჩვენმა აპლიკაციამაც შეიძლება შეუწყოს ხელი ოპერაციულ სისტემას. უკვე რამდენგანმე შემხვდა ჰეშირებას გამოყენება ფაილების მენეჯმენტის დროს. მაგალითად, რომ აიღოთ ფაილის სახელის ჰეში 910a90401e7bdc0452eea5630, ამ ჰეშის პირველი რამდენიმე სიმბოლო გამოიყენოთ საქაღალდეების იერარქიისთვის, ხოლო დანარჩენი ფაილის სახელისთვის.

91\0a\90401e7bdc0452eea5630.jpg

კარგი ჰეშ ფუნქციის შემთხვევაში საქაღალდეები და ფაილები დაახლოებით თანაბრად განაწილდება და ფოლდერები არ გადაიტვირთება. არც ფაილის მოძებნა იქნება მძიმე.

მაგალითად,  Squid (web proxy cache) ინახავს კეშირებულ ფაილებს მსგავსი სახით.

Case sensitivity MySQL-ში

by
1 კომენტარი

ორ ასოზე მეტის დაწერა ქართულად ვერ მოვახერხე.. :D

ბოლო დროს ერთ პრობლემაზე იმდენი დრო დავკარგე, რომ დამამახსოვრდა. სინამდვილეში არაკორექტული ლოგირების გამო უფრო იყო, მაგრამ ეს არაა ახლა მთავარი. MySQL-ში როცა რამეს აღვწერთ, თითქმის ყველაფერი case-insensitive არის, ანუ არ აქვს მნიშვნელობა ველის სახელს დიდი ასოებით დავწერთ თუ პატარით.

კონკრეტულად, არ აქვს მნიშვნელობა ველის, ფუნქციის, პროცედურის, ინდექსის და ალიასის შემთხვევაში. ტრიგერი ამ მხრივ გამონაკლისია.

ხოლო რაც შეეხება ცხრილის და ბაზის სახელებს – მათი ქეის სენსითივობა ოპერაციულ სისტემაზეა დამოკიდებული.

კი, ვერ მივხვდი ლინუქსში რატომ აღარ მუშაობდა :D

MySQL-ში მონაცემთა ბაზები დირექტორიებს შეესაბამება, ცხრილი კი მინიმუმ ერთ ფაილს ბაზის დირექტორიაში. ეს ნიშნავს რომ ვინდოუსის შემთხვევაში რეგისტრს მნიშვნელობა არ აქვს, იუნიქსის პლატფორმაზე კი აქვს.

შეიძლება lower_case_table_names პარამეტრის გამოყენებაც, თუმცა ამას ყველაფერი პატარა რეგისტრში გადაჰყავს და თუ მიგრაციას აკეთებთ, მაშინ არსებული ცხრილების და ბაზების სახელების კონვერტაცია იქნება საჭირო წინასწარ.

ჩემი სემინარი თსუ-ში 2: ვებ სერვისები (SOAP, REST)

by
4 კომენტარი

:) როგორც ჩემს წინა პოსტში ვწერდი, წინა შაბათს – 22 იანვარს სტუდენტურ სემინარებზე ჩემი ”მოხსენება” იყო ვებ აპლიკაციის უსაფრთხოებაზე.

ეს არის დაპირებული ბმული პრეზენტაციაზე, ხოლო ეს არის თვითონ სემინარის შინაარსი. თუ ვინმე ნახავს და შენიშვნები ექნება ან ჩათვლის რომ ვიტყუები :D გთხოვთ, დამიკომენტარეთ და გავასწორებ.

ამ შაბათს კი (29 იანვარს ისევ 5 საათზე) ისე მოხდა, რომ ისევ მე ვკითხულობ სემინარს და თემა შეეხება ვებ სერვისებს.

ისევ დავიწყებ შედარებით საბაზო სტრუქტურით და შესავლით, ხოლო შემდეგ ვისაუბრებ SOAP და REST არქიტექტურის მქონე სერვისებზე.

ჩემი სემინარი თსუ-ში: ვებ აპლიკაციის უსაფრთხოება

by
8 კომენტარი

რამდენიმე თვის წინ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კომპიუტერული მეცნიერების მიმართულების სტუდენტებმა ერთ საინტერესო წამოწყებას ჩაუყარეს საფუძველი : D

სტუდენტები ამზადებენ მათთვის სასურველ თემას და შემდეგ სხვა სტუდენტებს უტარებენ სემინარს.

მაგალითად აქამდე ჩატარდა სემინარები:

  • HTML5-სა და HTML4–ს შორის განსხვავება და ახალი API–ები (ნინო ლომინეიშვილი)
  • HTML5: Drag & Drop (მარიამ ხუნჯგურუა)
  • HTML5 Web Storage (შოთა ბაკურაძე, არჩილ ვარშანიძე)
  • Mobile Device Game Architecture (გიორგი აბელაშვილი)
  • Introduction to Android development (ირაკლი მანაგაძე)
  • Facebook for developers (დავით თვალჭრელიძე, გიორგი მაისურაძე)

სემინარების შესახებ ინფორმაცია ქვეყნდება ხოლმე facebook-ზე.

ამ შაბათს, ანუ 22 იანვარს (როგორც ყოველთვის 17:00 საათზე ბიოლოგების კორპუსის 421-ე აუდიტორიაში) იქნება ჩემი სემინარი :D

რომელიც ვებ აპლიკაციის უსაფრთხოებას შეეხება.

დავიწყებ სულ საბაზო სტრუქტურის მიმოხილვით, თუ როგორ არის ქსელში მოწყობილი კლიენტისა და ვებ აპლიკაციის ურთიერთობა და რატომ არის ისეთი, როგორიც არის (HTTP პროტოკოლი, HTTP request / response, სესიები).

ხოლო შემდეგ განვიხილავ რა საფრთხე შეიძლება იყოს სისტემის თითოეულ ფენაზე – ვებ სერვერის მხარეს, გზაში, კლიენტის მხარეს.

შევეხები თემებს: Injecting OS commands / SQL / scripting languages, Directory traversal, Remote file inclusion, Persistent / Non-persistent XSS attack, Cross-site tracing და საშიში HTTP მეთოდები,  DDoS attack, Brute force, და კიდევ რამდენიმე, თუ არ გამომაგდეს აუდიტორიიდან :D

ესეც ანონსი..

p.s. იმედი მაქვს ვინმე არ გადაწყვეტს დაამტკიცოს რომ აზრზე არ ვარ უსაფრთხოების და ხვალ ჩემი ბლოგი ცოცხალი დამხვდება :  D ჩვეულებრივი ვორდპრესია და ბეკაპების გარდა არაფრისთვის ვიწუხებ თავს.

Trip to Google

by
9 კომენტარი

Updated
ისე მოხდა, რომ ორი კვირის წინ google-ში ამოვყავი თავი :) პოლონეთში, კრაკოვში მათი ოფისია. ხუთი ტექნიკური ინტევიუ ხუთ საათს გრძელდებოდა და საკმაოდ საინტერესო და სახალისო აღმოჩნდა ჩემთვის. აზარტულია, როცა რაიმეს ცოდნაში გცდიან. თუმცა მათი საბოლოო გადაწყვეტილება უკვე მივიღე და თბილისში ვაგრძელებ ჩემს ”მოღვაწეობას” :D

კიდევ უფრო სასიხარულო იყო ჩემთვის რომ ჩვენიანებთან გავატარე ის ერთი კვირა და ეხლა ცოტა ხანი კიდევ არ მომენატრებიან :D ვინც არ იცის რას ვგულისხმობ, ლეკვა და რაჭველა (აწ უკვე გუგლერები) ცოტა ხნის წინ გადასახლდნენ იქ.

ტექნიკური ინტერვიუების დეტალებზე მე მგონი ყველასთან სათითაოდ ვისაუბრე დაწვრილებით :D მაგრამ თუ ვინმეს აინტერესებს, აქაც დავწერ..

შთაბეჭდილებების გაზიარება არც ისე კარგად გამომდის ხოლმე :) ამიტომ რამდენიმე ფოტო…

google

google

teo_rachvela_lekva

teo_rachvela_lekva

lekva_elle_rachvela

ეეეი.. ეხლა დავინახე თითები უკან

Update:

ხუთმა ინტერვიუმ ხუთ სხვადასხვა ადამიანთან ჩაიარა და სხვადასხვა თემის ირგვლივ სვამდნენ შეკითხვებს. პასუხი თუ კოდს შეიცავდა ფურცელზე ან დაფაზე იყო დასაწერი.

Coding შეკითხვები იყო შემდეგი (მე ჯავაზე ვწერდი, თუმცა შეიძლება C++-ზეც):

1. დასაწერი იყო მეთოდი, რომელსაც გადაეცემა პარამეტრად List ტიპის ობიექტი და მეთოდმა უნდა დააბრუნოს ამ ლისტიდან random ობიექტი. random-ისთვის შეიძლებოდა ჯავას Random კლასის გამოყენება.

მეთოდის დაწერის შემდეგ მოვიდა კითხვა, თუ როგორ გავტესტავდი ამ მეთოდს. და კიდევ, თუ რატომ იქრეშებოდა ჩემი დაწერილი მეთოდი ძალიან იშვიათ შემთხვევებში. კოდი ასეთია:

Object getRandom(List list){

if (list == null || list.size() ==0)  do something;

int next = Random.nextInt(list.size());

return list.get(next);

}

2. დასაწერი იყო კეშის ზოგადი ინტერფეისი (ზოგადი ანუ, არა ერთი კონკრეტული ტიპის ობიექტების შესანახად, არამედ ჯენერიკებით) და შემდეგ ამ ინტერფეისის ერთ-ერთი რეალიზაცია.

3. დასაწერი იყო მეთოდი, რომელსაც პარამეტრად გადაეცემა ინდექსი (0-დან) და აბრუნებს შემდეგი სახის სტრიქონს: 0-ის შემთხვევაში A, 1 – B, ასე სანამ ინგლისური ალფაბიტი არ ამოიწურება. შემდეგ იქნება AA, AB….  AAA, AAB, AAC…

მაგალითად როგორც ექსელშია გადანომრილი სვეტები.

4. დასაწერი იყო Iterator-ის კლასი (next და hasNext მეთოდები), რომელიც დადის არა კოლექციის შიგნით, არამედ კოლექციების კოლექციაში. ანუ, რომ წარმოვიდგინოთ გადაბმული კოლექციები.

ალგორითმებზე შეკითხვები:

ერთი იყო სტრიქონის ანაგრამებზე, ჰეშირებას და ინდექს სორტზე, ხოლო მეორეში მოცემული იყო დიდი ტექსტი (სიტყვების მიმდევრობა) და ასევე მოცემული იყო სიტყვების მასივი (არც ისე დიდი). ამ დიდ ტექსტში უნდა მეპოვა ისეთი უმოკლესი ფრაგმენტი (სიტყვების რაოდენობით), რომელიც შეიცავდა მასივში არსებულ ყველა სიტყვას.

კიდევ ერთი კითხვა იყო ალგორითმებთან კავშირში: 10მბ ზომის ფაილი უნდა დამეკოპირებინა ერთი მანქანიდან 10000 მანქანაზე, ოღონდ სწრაფად. და ჩათვლილი იყო, რომ დისკიდან წაკითხვის და დისკზე წაკითხვის სიჩქარეა 100მბ/წმ, ხოლო ქსელში მონაცემების გადაცემის სიჩქარე – 1000 მეგაბიტი წამში. ასევე სანამ ფაილი ბოლომდე არ ჩაიწერება ერთ ადგილას არ შეიძლება იმ ადგილიდან მისი გადაწერა სხვაგან. და კიდევ ერთი კომპიუტერიდან რამდენიმეზე პარალელურად გაშვებული გადაწერა მაინც ცალცალკე დაითვლება, იმიტომ რომ არ შეუძლია ქსელში დაუკავშირდეს რამდენიმეს ერთად და ისე გადაუწეროს.

low level კითხვებში იყო ასეთი რამეები:

1. რა არის ბაიტის მაქსიმალური მნიშვნელობა?

2. როგორ შევინახოთ ბაიტში დიდი რიცხვი? მაგალითად 1000 ან 100 000

3. როგორ არის წარმოდგენილი float ტიპის მნიშვნელობა მეხსიერებაში?

4. როგორ არის ჯავაში რეალიზებული ArrayList? და საერთოდ როგორ ხდება დინამიური მასივის მართვა მეხსიერებაში

იყო კიდევ ერთი ასეთი შეკითხვა, რომელიც არ ვიცი რა ტიპში შედის..

ვთქვათ, მობილურის ერთ-ერთ ოპერატორს უნდა გაუკეთო sms-ების შესანახი ბაზა, რაიმე storage, რომელსაც შემდეგ აპლიკაციები გამოიყენებენ. რა მეხსიერებას (სერვერები) გამოყოფდი ამ sms-ების შესანახად?

მე მგონი სულ ეს იყო :D

better not be late :)

by
5 კომენტარი

ხომ ცნობილი ფაქტია, რომ ყველაზე უკეთ საკუთარ შეცდომებზე ვსწავლობთ? მაგრამ არც საკუთარი შეცდომები ყოფილა საკმარისი. ყოველ შემთხვევაში, მე ესე მეჩვენება.. იმიტომ რომ ერთი გაკვეთილი ვერა და ვერ მასწავლა ცხოვრებამ და ყოველთვის, ყოველ ჯერზე შუბლით ვეჯახები მოუმზადებლად. : )

ბოლო სამი საღამო ტომას ჰარისის ნოველების სერიის ეკრანიზაციას ვუყურებ. კონკრეტულად, წითელ დრაკონს, კრავთა დუმილს, ჰანიბალს და მეოთხე ნაწილი ჯერ კიდევ წინ მაქვს.. პოპ კორნის მაგივრობას კი ბროწეულის მარცვლები მიწევდნენ. გენიალური იყო. ჩემთვისაც კი. ადამიანისთვის, რომელიც ახლოს არ ეკარება საშინელებათა ჟანრის ქვეშ აღნუსხულ ფილმებს (სინამდვილეში არ არის ეს საშინელება, დეტექტივია).

გაკვეთილის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ მას და კიდევ მრავალ მისნაირს არ შევხედავდი აღფრთოვანებით, არ ვისიამოვნებდი ისე, როგორც ახლა. არ განვასხვავებდი ბევრი სხვა ფილმისგან.. იმიტომ, რომ როცა კარგია, თითქოს იგულისხმება რომ ისედაც ასეთი უნდა იყოს, თითქოს სხვა არც უნდა ყოფილიყო მოსალოდნელი.. თითქოს რეჟისორი რისი რეჟისორია და მსახიობები რისი მსახიობები არიან თუ ასე არ ითამაშეს და ასეთი ფილმი არ შექმნეს.. მათ ძალისხმევას და ფილმის გენიალურობას მაშინღა ვხედავ როცა სხვას ვუყურებ, უხარისხოდ და უგულოდ ან პროფესიონალიზმის გარეშე შესრულებულს..

ბროწეული თითქოს არ უნდა ყოფილიყო კავშირში, მაგრამ მასთან დაკავშირებითაც ზუსტად იგივე ისტორია მაქვს. როდესაც ღრმა ბავშვობაში ამ სახლში გადმოვსახლდით, სახლს ხეხილის ბაღი ჰქონდა შემორტყმული.. ძალიან ცოტა ხილს თუ მოვითვლიდი ხოლმე, რაც ჩემთან არ იზრდებოდა (ბევრი ხილი არც მქონდა ეტყობა ნანახი :D ). ბროწეულიც იქ იდგა. ალბათ ყველაზე ლამაზი. ყვავილობის დროს ყველაზე წითელი. ისეთი ნაყოფი დღემდე არ მინახავს. უშველებელი, დიდი წითელი მარცვლებით, ძალიან ტკბილი და ძალიან წითელი. მე კი ყოველთვის დედა მაძალებდა ჭამას. არ მახსოვს ჩემი სურვილით ამეღოს როდისმე :D

რამდენიმე წლის წინ ბროწეული გახმა. მოვჭერით და ყოველთვის როცა მომჟავო და მოთეთრო ბროწეულს მივირთმევ, მახსენდება, როგორ არ ვაფასებ იმას რაც მაქვს :D

გამოდის მნიშვნელობას ორი რამე იღებს – ის, რასაც ვკარგავ, ან ის რასაც დიდი ბრძოლის შედეგად ვიღებ. არ ვიცი ეს კარგია, თუ არა. არც ის, ბლოგზე რატომ ვწერ. იმიტომ რომ ეჭვი მაქვს ისევ არ დავაფასებ მას (რამეს) ისე, როგორც ის იმსახურებს, მანამ სანამ არ დავკარგავ :)